By तुकाराम मुंढे यांच्या धडक कारवायांमधून प्रशासनाला मिळालेला धडा
संगमनेर | ज्ञानगंगा प्रतिनिधी
महाराष्ट्रात सध्या अन्न व औषध प्रशासन (FDA) विभागाच्या धडक कारवायांची सर्वत्र चर्चा सुरू आहे. राज्यभरातील भेसळखोरांवर सुरू असलेल्या कारवायांमुळे नागरिकांमध्ये समाधानाचे वातावरण निर्माण झाले असून, भेसळीचा व्यवसाय करणाऱ्यांमध्ये मोठी धास्ती निर्माण झाली आहे. या बदलामागे एक नाव सातत्याने चर्चेत आहे, ते म्हणजे आयुक्त तुकाराम मुंढे.
अनेकदा शासनाकडे कायदे, नियम आणि यंत्रणा सर्व काही उपलब्ध असते, मात्र त्यांची प्रभावी अंमलबजावणी होत नाही. त्यामुळे गैरप्रकार करणाऱ्यांचे फावते. परंतु एखादा अधिकारी प्रामाणिक, कर्तव्यदक्ष आणि निर्णयक्षम असेल तर संपूर्ण यंत्रणा नव्या जोमाने कामाला लागते. आज FDA विभागात नेमके हेच चित्र पाहायला मिळत आहे.
भेसळखोरांविरोधात राज्यभर धडक मोहीम
मुंबई, पुणे, नागपूर, नाशिक, कोल्हापूर, छत्रपती संभाजीनगर, नांदेडसह राज्यातील अनेक शहरांमध्ये अन्न भेसळ करणाऱ्यांवर सातत्याने छापे टाकले जात आहेत. बनावट दूध, कृत्रिम तूप, रसायनयुक्त मसाले, निकृष्ट दर्जाचे खाद्यतेल, मिठाई आणि पनीर यांसारख्या पदार्थांवर कारवाई होत आहे. हजारो किलो माल जप्त केला जात आहे, अनेक आस्थापने सील केली जात आहेत आणि गुन्हेही दाखल होत आहेत.
ही केवळ आकडेवारी नसून प्रशासनातील बदललेल्या कार्यपद्धतीची साक्ष आहे. कारण यापूर्वी अशा कारवायांच्या बातम्या तुरळक प्रमाणात समोर येत होत्या. आज मात्र कारवाईची व्याप्ती आणि सातत्य दोन्ही वाढलेले दिसत आहे.
खमक्या नेतृत्वामुळे यंत्रणा होते सक्रिय
एखादा अधिकारी केवळ कार्यालयात बसून आदेश देत नाही, तर स्वतः पुढाकार घेऊन संपूर्ण यंत्रणेला कामाला लावतो, तेव्हा परिणाम दिसू लागतात. अनेक वेळा कर्मचारी आणि अधिकारी यांच्याकडे अधिकार असतात, मात्र नेतृत्वाची दिशा नसते. जेव्हा वरिष्ठ अधिकारी कठोर भूमिका घेतात, तेव्हा संपूर्ण यंत्रणा अधिक जबाबदारीने आणि प्रभावीपणे काम करू लागते.
तुकाराम मुंढे यांच्या कार्यशैलीत हे स्पष्टपणे दिसून येते. नियमांचे काटेकोर पालन आणि गैरप्रकारांविरोधात शून्य सहनशीलता ही त्यांची ओळख आहे. त्यामुळे FDA विभागातील अधिकारी आणि कर्मचारीही अधिक सक्रिय झाल्याचे चित्र आहे.
भेसळ म्हणजे आरोग्याशी खेळ
भेसळ हा केवळ आर्थिक गुन्हा नाही, तर तो नागरिकांच्या आरोग्यावर थेट परिणाम करणारा गंभीर अपराध आहे. कृत्रिम दूध, बनावट तूप, रासायनिक पदार्थांनी तयार केलेले खाद्यपदार्थ यामुळे कर्करोग, मूत्रपिंडाचे विकार, पचनसंस्थेचे आजार आणि इतर गंभीर आजार उद्भवू शकतात.
म्हणूनच भेसळविरोधातील प्रत्येक कारवाई ही केवळ कायद्याची अंमलबजावणी नसून सार्वजनिक आरोग्याचे संरक्षण करण्याचे कार्य आहे. नागरिकांच्या ताटात सुरक्षित आणि शुद्ध अन्न पोहोचावे यासाठी अशा मोहिमा अत्यंत महत्त्वाच्या ठरतात.
धास्ती निर्माण होणे हीच मोठी उपलब्धी
कायद्याचे अस्तित्व महत्त्वाचे असतेच, पण त्याहून महत्त्वाची असते कारवाईची खात्री. जेव्हा गैरप्रकार करणाऱ्यांना पकडले जाण्याची भीती वाटू लागते, तेव्हा अनेक गुन्हे आपोआप कमी होतात.
आज राज्यभर सुरू असलेल्या कारवायांमुळे भेसळखोरांमध्ये निर्माण झालेली धास्ती हीच या मोहिमेची सर्वात मोठी उपलब्धी मानली जात आहे. कारण शेकडो भाषणांपेक्षा काही ठोस कारवाया अधिक प्रभावी संदेश देतात.
प्रामाणिक व्यापाऱ्यांनाही दिलासा
या कारवायांचा फायदा केवळ ग्राहकांनाच होत नाही, तर प्रामाणिक व्यावसायिकांनाही होत आहे. भेसळ करून कमी खर्चात माल विकणाऱ्यांमुळे दर्जेदार उत्पादने विकणाऱ्या व्यापाऱ्यांना अन्यायकारक स्पर्धेला सामोरे जावे लागत होते. प्रशासन कठोर झाल्यामुळे प्रामाणिक व्यापाऱ्यांना न्याय मिळण्याची शक्यता वाढली आहे.
सातत्य राखणे गरजेचे
तज्ज्ञांच्या मते, केवळ काही दिवसांच्या धडक कारवायांनी समस्या पूर्णपणे संपणार नाही. यासाठी सातत्याने तपासणी, जनजागृती, प्रयोगशाळांची क्षमता वाढविणे, दोषींना कठोर शिक्षा आणि नागरिकांचा सहभाग आवश्यक आहे.
ग्राहकांनीही संशयास्पद उत्पादनांबाबत तक्रारी करणे, दर्जेदार वस्तूंची निवड करणे आणि स्वस्ताच्या मोहापासून दूर राहणे गरजेचे आहे.
ज्ञानगंगा विशेष
आज महाराष्ट्रात सुरू असलेल्या FDA च्या कारवायांनी एक गोष्ट पुन्हा सिद्ध केली आहे—व्यवस्था तीच असते, कायदे तेच असतात; बदल घडवून आणतो तो नेतृत्वाचा दृष्टिकोन. एक खमक्या, प्रामाणिक आणि निर्णयक्षम अधिकारी संपूर्ण यंत्रणेला जागे करू शकतो, समाजात कायद्याबद्दल आदर निर्माण करू शकतो आणि गैरप्रकार करणाऱ्यांच्या मनात धास्ती निर्माण करू शकतो.
“कायदा झोपलेला नाही; कोणीतरी जागा आहे, लक्ष ठेवून आहे आणि चुकीच्या गोष्टींवर कारवाई करण्यास सज्ज आहे” हा संदेश आज राज्यभर पोहोचत आहे. आणि यालाच खऱ्या अर्थाने खमक्या अधिकाऱ्याचा प्रभाव म्हणतात.
✍️ शरद गोर्डे पाटील
संपादक – साप्ताहिक ज्ञानगंगा
📞 9623416734 | 9370940491
